Maleisië opent haar ogen voor waterveiligheid

In Water by Astrid Seegers

Artikel | 14 december 2015 | Joreen Merks

Samenvatting
Overstromingen zijn in Maleisië geen uitzondering meer. De urgentie van waterveiligheid dringt daarom steeds meer door tot de Maleisische overheid, de belangrijkste opdrachtgever in deze sector. De kansen voor de Nederlandse bedrijven liggen in flood early warning systems en risicokaarten in structurele oplossingen voor overstromingen in de stad en landelijke gebieden.

Inleiding
Het tropische klimaat van Maleisië kent een droog seizoen en een regenseizoen. In het droge seizoen zorgt de combinatie van hoge verdamping en lage regenval voor drinkwatertekorten met waterrantsoenen als gevolg. In het regenseizoen kan de regenval in het oosten van Maleisië oplopen tot 600 mm per maand, waarvan de meeste regen met een hoge intensiteit in een korte periode valt. In december 2014-januari 2015 zorgde zware regenval voor overstromingen met een schade. 200.000 mensen moesten geëvacueerd worden. De directe kosten liepen op tot boven de 1 miljard Maleisische Ringgit (214 miljoen Euro) nog zonder schade van bijvoorbeeld de palmolie- en rubberindustrie mee te tellen. De combinatie van een toename in de intensiteit en frequentie van overstromingen met hogere economische ontwikkeling vergroten het economische effect van de overstromingen. Naast de economische schade ontstond er ook een tekort aan drinkwater en levensmiddelen. Dit zorgde voor grote gezondheidsrisico’s. De overstromingen komen voor als flash floods in vrijwel alle stedelijke gebieden. Rivieroverstromingen (zoals de ramp van 2014-2015) komen voornamelijk voor in Maleisisch Borneo en het oosten van het schiereiland. Zowel de regenintensiteit als de lengte van droge periodes neemt toe.

Figuur 1 Overstroming december 2014 Kuantan, Pahang. Foto: twitter.com/AlexandreTheGre

De noodzaak van een consistent waterveiligheidsbeleid dringt steeds meer door in de Maleisische overheid. Na de overstromingen van 2014-2015 is er binnen Prime Ministers Department (PMD) een nieuw agentschap opgericht, dat zich alleen concentreert op rampen: het National Disaster Management Agency (APBN). Dit betekent dat de overheid waterveiligheid boven de ministeries uittilt en het een unieke prioriteitspositie geeft.

Landelijk beleid
Waterveiligheid valt in de Maleisische overheid onder vier ministeries en het Prime Ministers Department (PMD).

Binnen het PMD schrijven de Economic Planning Unit (EPU) en het de Performance Management Delivery Unit (PEMANDU) respectievelijk de begroting en het Malaysiaplan. Het 11th Malaysiaplan en de begroting vormen de leidraad voor het beleid van 2016 tot 2020 met betrekking tot waterveiligheid.

Er zijn vier adviesorganen, die invloed hebben op het waterveiligheidsbeleid van de overheid. Het Water Resources Council en Coastal Protection Council komen één keer per jaar bijeen. De Minister-President of de Viceminister-President zit de meeting voor en brengt de betrokken ministeries bij elkaar. In deze meeting bespreken de beleidsmakers specifieke uitdagingen voor waterbronnen en kustverdediging. Als voeding van de discussie kunnen Maleisische onderzoeksinstituten een adviesrapport indienen. Het National Council of Professors en de Science Advisors adviseren het PMD op een meer regelmatige basis over watergerelateerde investeringen en acties.

Na de hevige overstromingen van 2014-2015 is eind 2015 het National Disaster Management Agency (APBN) opgericht. Dit agentschap valt direct onder het PMD en zal een coördinerende rol spelen in waterveiligheid. Voor 2015 waren er verschillende agentschappen verantwoordelijk voor overstromingen. Dit zorgde voor een ongecoördineerd beleid. APBN coördineert ramppreventie, noodhulp en wederopbouw. Voor ramppreventie ontwikkelt het APBN een waterveiligheidsmasterplan.

Het Dutch Risk Reduction Team en het Dutch Surge Support zijn initiatieven die ondersteuning bieden aan landen en overheden die worstelen met bijvoorbeeld watermanagementuitdagingen en drinkwatervoorziening. Het initiatief richt zich op probleemanalyse en adviezen. Vanuit dit advies ontstaan kansen voor de Nederlandse Watersector. Voor zowel APBN als het Ministerie van Natural Resources and Environment (NRE) vormen deze initiatieven een interessante mogelijkheid.

Waterveiligheid in landelijk gebied
Het ministerie van Natural Resources and Environment (NRE) is het belangrijkste ministerie voor waterveiligheid. Hoe dit ministerie gaat samenwerken met het National Disaster Management Agency moet nog duidelijk worden. De belangrijkste partijen binnen dit ministerie zijn het Department of Irrigation and Drainage (DID) en het National Hydraulic Research Institute (NAHRIM). Als overheidsinstantie is DID de spin in het web van watermanagement projecten. Ze zijn opdrachtgever maar hebben zelf ook ingenieurs in dienst die projecten uitvoeren, vergelijkbaar met Rijkswaterstaat in Nederland. DID bepaalt op projectniveau de uitgaven van de overheid. NAHRIM is het onderzoeksinstituut van NRE, dat werkt aan watergerelateerde uitdagingen. NAHRIM en DID werken naast aan waterveiligheid ook aan afvalwater, drinkwater en irrigatie.

De overige departementen hebben een ondersteunende rol in de uitvoering van waterveiligheidsprojecten. Het Department of Environment (DOE) houdt zich vooral bezig met oppervlaktewatervervuiling, waaronder het dichtslibben van rivieren. Het DOE valt onder NRE. Het Meteorological Department (MET) verschaft meteorologische data voor klimaat en hydrologische modellen en actuele data tijdens overstromingen voor waarschuwingssystemen en hulpverleners. Het MET is een departement van het ministerie van Science Technology and Innovation (MOSTI).

Het Malaysian Remote Sensing Agency (MRSA) en het Department of Survey and Mapping Malaysia (JUPEM) zijn leidend bij het maken van overstromingsrisicokaarten in Maleisië. Een risicokaart combineert de overstromingskans met de (economische) impact van de overstroming. MRSA heeft als doel om remote sensing in Maleisië verder te ontwikkelen en gebruiken. JUPEM gebruikt de beschikbare technologieën om Maleisië in kaart te brengen. Maleisië heeft de ambitie om van alle overstromingsgevoelige gebieden overstromingsrisicokaarten te maken.

De federale staten voeren vanuit hun eigen budget watermanagement projecten uit. In deze projecten werken ze samen met de lokale afdeling van DID en andere departementen. Projecten geïnitieerd vanuit een federale staat zijn vaak kleinschalig; bijvoorbeeld het uitbaggeren van een rivier, het schoonmaken van een afvoer en onderhoud aan een rivierwand. De federale staten schakelen zeer zelden internationale aannemers en ingenieursbureaus in voor de uitvoer van projecten. Internationale bedrijven komen meer aan bod bij grotere projecten met de federale overheid als opdrachtgever. Wel vraagt een lokale overheid internationale partijen in sommige gevallen om advies.

Ambities 11th Malaysiaplan

Het 11th Malaysiaplan geeft inzicht in het nationale beleid over een periode van vijf jaar. Voor waterveiligheid komen de volgende ambities aan bod:

  1. Aanpassen van beleid en wetten met betrekking tot waterveiligheid.
  2. Opzetten van trainingsprogramma’s voor relevante autoriteiten (bijv. DID).
  3. Ontwikkelen en gebruiken van innovatieve multifunctionele oplossingen voor de aanpak van waterproblemen, bijvoorbeeld in combinatie met natuur of toeristische functies.
  4. Ontwikkelen en implementeren van natuurlijke kustverdediging, bijvoorbeeld door middel van mangroves.
  5. Versterken van lange termijn waterveiligheidsoplossingen door integraal waterbeheer en riviermanagement.
  6. Combineren van harde (bijv. constructies) en zachte (bijv. awareness programma’s) maatregelen.
  7. Ontwikkelen van gevaar en risicoanalyses en risicokaarten, uit te voeren door DID, MRSA, JUPEM.
  8. Opzetten van een centraal datacentrum voor alle data die binnenkomen voor werk in klimaatbestendigheid, uit te voeren door het departement van statistieken Maleisië in het PMD.
  9. Verbeteren van weersvoorspellingen en een overstromingswaarschuwingssysteem.
  10. Oprichten van een nationaal crisis en rampen management centrum en ontwikkelen van standaard procedures rond rampen (APBN).
  11. Vergroten van capaciteit, rampbereidheid, noodhulp en rampherstel.
  12. Verbeteren van communicatie tussen agentschappen, overheid en lokale bevolking, voor, tijdens en na de ramp.
  13. Trainen van bevolking in rampbereidheid.
  14. Opzetten van communicatie, educatie en public awareness programma’s, uit te voeren door NRE.

Het Malaysiaplan beschrijft watergerelateerde ambities in de sectie infrastructuur. Het plan concentreert zich vooral op klimaatbestendigheid.

Begroting

In totaal is er voor 2016 273.9 miljard Maleisische Ringgit (59 miljard Euro) begroot. Hiervan is ongeveer 1 miljard Maleisische Ringgit (211 miljoen Euro) gereserveerd voor investeringen in waterveiligheid. Dit is 0.38 procent van de totale begroting. In Nederland is 0.44 procent van het totale budget gereserveerd voor alleen al het Deltafonds (1.2 miljard Euro). Van het totale bedrag is 60 miljoen Maleisische Ringgit (12.8 miljoen Euro) gereserveerd voor overstromingsvoorspellingen en een flood early warning system en 180 miljoen Maleisische Ringgit (38.6 miljoen Euro) voor het nieuwe National Disaster Management Agency.

Dit budget is niet allesomvattend. Staten hebben eigen extra budget beschikbaar en door het jaar heen komt er ook soms nog extra budget vrij. Na de overstromingen van 2014-2015 werd er bijvoorbeeld 20 miljoen Maleisische Ringgit (4.3 miljoen Euro) beschikbaar gesteld voor onderzoek naar waterveiligheid.

Waterveiligheid in stedelijk gebied
Voor projecten in stedelijk water is het stadsbestuur een belangrijke partij. Het stadsbestuur, het bestuur van de staat en de lokale tak van DID initiëren stedelijke waterinfrastructuur. Het gaat hier om projecten op het gebied van flash floods, waarbij in een korte tijd veel regen valt en de afvoercapaciteit van de stad niet voldoende is. De afvoercapaciteit van het drainagesysteem en de stedelijke rivieren zijn hierbij cruciaal. Er is ook interesse in innovatieve manieren om flash floods tegen te gaan, bijvoorbeeld alternatieve regenwateropvang of poreuze bestrating.

Maleisië heeft ook grote projecten in stedelijk water, waarbij de nationale DID de leiding neemt. Een voorbeeld van een al afgerond groot project is de SMART tunnel (Storm Water Management and Road Tunnel) welke waterafvoer combineert met een verkeersader. Een voorbeeld van een project dat nu in de constructiefase is, is the River of Life. In dit project staat de combinatie van waterafvoer en waterkwaliteit met natuur en toerisme centraal. Aangezien multifunctionele oplossingen voor overstromingen ook nu zijn opgenomen in het Malaysiaplan is de kans aanwezig dat Maleisië weer een dergelijk project gaat opzetten.

In 2016 vindt er in de staat Selangor een symposium plaats met internationale sprekers uit Japan, Korea en andere experts. Selangor wil door middel van dit symposium leren van de stedelijke waterveiligheid van ontwikkelde landen en ideeën opdoen voor overstromingsmanagement.

 

Onderzoek
De belangrijkste spelers in wateronderzoek in Maleisië zijn NAHRIM en universiteiten. De universiteiten vallen onder het Ministry of Higher Education (MOHE) en krijgen het grootste aandeel van hun financiering voor onderzoek van MOHE en het Ministry of Science, Technology and Innovation (MOSTI). Andere ministeries financieren ook specifieke projecten die binnen hun ministerie passen. Meer informatie over onderzoek in water in Maleisië is te vinden in het RVO artikel: ‘waterkennis in Maleisië, kansen voor academische samenwerking’ (8-12-2015)

In het 11th Malaysiaplan komen de volgende ambities met betrekking tot waterkennisontwikkeling naar voren:

  • In kaart brengen welke externe kennis nodig is voor het ontwikkelen van klimaatmodellen.
  • Intensiveren onderzoek naar sociaaleconomische invloeden van klimaatverandering.
  • Intensiveren ontwikkeling nieuwe technologie en oplossingen voor uitdagingen rond klimaatverandering.

Geld voor onderzoek is beschikbaar in onderzoeksbeurzen. Dit budget komt niet specifiek terug in de begroting. Na de overstromingen van 2014-2015 is er RM20 mln aan onderzoeksgeld verdeeld voor specifiek onderzoek aan waterveiligheid.

Een samenwerking met een universiteit kan deuren openen naar projecten in Maleisië. Het zorgt voor zichtbaarheid van de Nederlandse watersector. Ook hebben de professoren hun connecties binnen de overheid en kunnen zij hier links leggen tussen Nederland en Maleisië.

Kansen voor de Nederlandse watersector
Het 11th Malaysiaplan beschrijft de Maleisische ambities op het gebied van water, ook de begroting noemt specifieke maar beperkte bedragen voor waterveiligheid. In de realiteit besteedt Maleisië tot op heden meer aandacht aan noodhulp dan aan overstromingspreventie. Maar na de overstromingen van 2014-2015 is overstromingspreventie gestegen in prioriteit. Een van de acties die dat laten zijn is de oprichting van het APBN.

De Nederlandse watersector heeft veel kennis en ervaring, die aansluit bij de Maleisische ambities. Het Department of Irrigation and Drainage (DID) is de belangrijkste partij om contact mee te leggen. DID is een spin in het web van de waterprojecten in Maleisië.

Een specifieke kans op de korte termijn ligt in de ontwikkeling van risicokaarten in Maleisië. Deze ambitie komt specifiek voor in het 11th Malaysiaplan en leeft ook bij DID en de onderzoeksinstellingen. Op het moment heeft Maleisië alleen kaarten met overstromingsgevoelige gebieden. Risicokaarten voegen het effect van de overstroming toe en geven inzicht in prioriteitsgebieden. Dit is een expertisegebied van Nederland. Bij de ontwikkeling van risicokaarten zijn naast DID ook het Malaysian Remote Sensing Agency en het Department of Survey and Mapping Malaysia betrokken.

Ook betere voorspellingen van overstromingen en het waarschuwingssysteem zijn kritieke punten in het Maleisische watermanagement. DID gebruikt op het moment een flood early warning system van het Deense onderzoeksinstituut DHI, maar is hier niet tevreden over. Dit komt doordat het niet naar verwachting functioneerde tijdens de grote overstromingen van 2014-2015. Het systeem is afhankelijk van een waarschuwing via de mobiele telefoon. Door de combinatie van uitgevallen elektriciteit en een korte batterijduur van telefoons bereikte de waarschuwing niet alle getroffen burgers. Daarnaast reageerde een deel van de gewaarschuwde burgers niet actief op het bericht; er was geen gevoel van urgentie. Hierin is ook het National Disaster Management Agency een belangrijke speler. Voor een verbeterd flood early warning system en overstromingsvoorspellingen is specifiek 60 miljoen Maleisische Ringgit (16.2 miljoen Euro) gereserveerd in de begroting.

Het 11th Malaysiaplan noemt ook lange termijn oplossingen, een integrale aanpak tussen harde en zachte maatregelen en het gebruik van multifunctionele oplossingen als ambities van de Maleisische overheid; bijvoorbeeld overstromingspreventie met ruimte voor toeristische of natuurontwikkeling. Dit zijn expertisegebieden van Nederland. Een principe als Building With Nature is een bewezen concept, dat aansluit bij deze ambities. Op welke manier Maleisië deze ambities concreet uitvoert is vooralsnog onduidelijk. DID is de leidende partij in de uitvoer van projecten, maar het beleid zal komen van haar ministerie.

Meer informatie
Voor meer informatie kunt u contact opnemen met de Innovatie Adviseurs in Singapore of de economie en handelsafdeling van de Nederlandse Ambassade in Kuala Lumpur.
E-mail: sin-ia@minbuza.nl Website: www.ianetwerk.nl
Email: KLL-EA@minbuza.nl Website: http://maleisie.nlambassade.org/

Bronnen:
Informatie komt vooral voort uit gesprekken met mensen werkzaam bij overheidsinstanties, de private sector en universiteiten in Maleisië.

De volgende bronnen zijn geraadpleegd:

http://www.jpm.gov.my/post/modules/main/index.php?lang=en&

http://www.nre.gov.my

http://www.doe.gov.my

http://www.jupem.gov.my

http://www.water.gov.my

http://www.kettha.gov.my

http://www.remotesensing.gov.my

http://floodlist.com/tag/malaysia

http://www.smarttunnel.com.my

http://www.cpps.org.my/upload/Factsheet%20on%20Malaysia’s%20Flood%20Management%20Mechanism.pdf

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/prinsjesdag/inhoud/miljoenennota-rijksbegroting-en-troonrede/onderwerpen-rijksbegroting-2016-uitgelicht

https://www.imoney.my/articles/malaysia-budget-2016-the-key-highlights-infographic

http://www.treasury.gov.my/pdf/bajet/ucapan/ub16.pdf

http://www.bajet.com.my/2016-budget-speech/2016-budget-breakdown/

http://www.bajet.com.my/2016-budget-speech/2016-budget-highlights/

http://rmk11.epu.gov.my/book/eng/Elevent-Malaysia-Plan/index.html

http://www.thestar.com.my/business/business-news/2014/05/16/tribute-to-msian-ingenuity-indonesia-to-replicate-countrys-smart-tunnel/?style=biz